Thực trạng sức khỏe nói chung và sức khỏe sinh sản (SKSS)  nói riêng ở lứa tuổi vị thành niên, thanh niên đang là nỗi băn khoăn lớn bởi đây là nhóm có nguy cơ cao nhất đối với các bệnh liên quan lối sống hiện tại...

Gia tăng nỗi lo

Ở Quảng Nam, lứa tuổi vị thành niên chiếm khoảng 23,06% dân số và nhóm tuổi vị thành niên, thanh niên chiếm 31,13% tổng dân số. Đây là một lực lượng đông đảo nhưng do những hạn chế trong nhận thức và kỹ năng sống nên nhóm tuổi này dễ bị tác động bởi, có nguy cơ cao nhất đối với các bệnh liên quan đến lối sống và SKSS. 

Tình trạng thai sản vị thành niên là một trong những lo ngại hiện nay. Theo báo cáo thống kê của Trung tâm Chăm sóc SKSS, năm 2009, tỷ lệ vị thành niên - thanh niên mang thai là 28,20%, tỷ lệ phá thai là 11,05%. Tỷ lệ vị thành niên mắc bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản là 22,55%. Vị thành niên - thanh niên nhiễm HIV/AIDS trong tổng số ca được xét nghiệm là 11/43 ca chiếm tỷ lệ 25,58%. So với năm 2006 (trước khi triển khai kế hoạch hành động bảo vệ chăm sóc nâng cao sức khỏe vị thành niên), tỷ lệ mang thai tăng 4,81%, tỷ lệ phá thai giảm 1,95%. Sự hiểu biết, tiếp cận các dịch vụ SKSS của vị thành niên thanh niên tăng lên, nhờ đó tỷ lệ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, phá thai giảm. Tuy nhiên, do trào lưu của xã hội ít khắt khe hơn về vấn đề quan hệ tình dục trước hôn nhân nên tỷ lệ mang thai vị thành niên vẫn là vấn đề rất đáng lo ngại. Bởi, số trẻ em bị bỏ rơi sau khi sinh có xu hướng tăng dần trong những năm qua. 

Riêng vấn đề bạo hành tình dục ở trẻ vị thành niên và vị thành niên là tội phạm ngày một gia tăng. Năm 2009, Phòng PV11 Công an tỉnh cho biết có 11 em bị bạo hành trong gia đình, 13 em bị xâm hại tình dục và có đến 137 vị thành niên - thanh niên nghiện chích ma túy. 587 đối tượng vị thành niên vi phạm pháp luật trong 396 vụ, trong đó có 278 trẻ dưới 16 tuổi. Bác sĩ Nguyễn Đình Minh - Giám đốc Trung tâm Chăm sóc SKSS Quảng Nam nói: “Kế hoạch hành động về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho nhóm tuổi vị thành niên và thanh niên là hết sức cần thiết với mục tiêu nâng cao kiến thức, thái độ và kỹ năng về chăm sóc SKSS, sức khỏe tình dục. Việc làm này sẽ hạn chế tốc độ gia tăng, tiến tới giảm tỷ lệ có thai ngoài ý muốn, cải thiện tình trạng sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần của nhóm tuổi trẻ”.

Những nỗ lực “thân thiện”

Tạo môi trường xã hội thuận lợi, đẩy mạnh thực hiện xã hội hóa đóng vai trò quan trọng để thực hiện ba mục tiêu chính về nâng cao kiến thức, thái độ kỹ năng về chăm sóc sức khỏe cũng như tiếp cận các dịch vụ có chất lượng về SKSS, sức khỏe tình dục.

Tuyên truyền cho thanh niên về sức khỏe sinh sản vị thành niên.

Cung cấp dịch vụ thân thiện cho vị thành niên, thanh niên được xem như một mô hình hiệu quả để đến gần hơn với tâm lý tuổi vị thành niên. Hiện nay, toàn tỉnh đã thực hiện ở 3 cơ sở tại Trung tâm Chăm sóc SKSS tỉnh, Trung tâm Y tế Điện Bàn và Trung tâm Y tế Hội An. Đối tượng tuyên truyền chủ yếu là các em học sinh - sinh viên trên địa bàn. Thành phố Hội An trở thành một trong những đơn vị thực hiện tốt “dịch vụ thân thiện” dành cho lứa tuổi vị thành niên, thanh niên. Thông qua các hình thức sinh hoạt như giao lưu văn nghệ, đố vui ô chữ, trao đổi thảo luận chuyên đề về SKSS/sức khỏe tình dục, phòng tránh phá thai và phá thai an toàn, cách sử dụng bao cao su, sự phát triển tâm sinh lý của vị thành niên đã tập hợp được các em trong độ tuổi và cởi mở giải đáp các vấn đề nhạy cảm. Đề án “Mô hình cung cấp thông tin và dịch vụ thân thiện” và việc tổ chức các nhóm kỹ năng sống tại các địa bàn từng địa phương là hoạt động cần thiết để nâng cao chất lượng dân số.

Yếu tố quan trọng nhất trong nỗ lực chăm sóc SKSS vị thành niên, thanh niên hiện nay là công tác truyền thông. Ngành giáo dục đã thực hiện lồng ghép chương trình giảng dạy về SKSS, giáo dục giới tính trong các môn học. 100% giáo viên và 60% cha mẹ học sinh đồng tình việc thực hiện các nội dung này trong môn học chính thống. Tuy vậy vẫn còn nhiều tồn tại trong nỗ lực tạo ra sự thân thiện trong công tác chăm sóc SKSS vị thành niên, thanh niên. Bà Ngô Thị Loan - Phòng Trẻ em, Sở LĐ-TB&XH nói: “Tất cả cùng tuyên truyền và giáo dục kết hợp nhiều mô hình tùy theo từng ban ngành sẽ nâng cao hiệu quả của việc chăm sóc”.

“Góc bạn hữu” là một trong những mô hình thân thiện trong công tác tuyên truyền chăm sóc SKSS vị thành niên do Đoàn thanh niên thực hiện. Cạnh đó mô hình điểm “Dịch vụ thân thiện” được triển khai cho các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc SKSS tuyến tỉnh, tuyến huyện và sau đó nhân rộng cho tuyến y tế cơ sở. Bác sĩ Phạm Nguyễn Cẩm Thạch - Giám đốc Sở Y tế,  nói: “Ngành y tế phải phối hợp với các ngành khác để đánh giá đúng thực trạng hiện nay về vấn đề SKSS vị thanh niên, thanh niên. Đặc biệt, cần nâng cao thực hiện lồng ghép hoạt động, những vấn đề mang tính chiến lược liên quan đến các đối tượng nhóm vị thành niên. Các dịch vụ thân thiện, mô hình chăm sóc thân thiện, góc bạn hữu… phải thực hiện rộng rãi hơn trên toàn địa bàn dân cư”.

ANH TRÂM-Báo Quảng Nam