Trung tâm sản xuất, lắp ráp ô tô, bất động sản du lịch là các dự án động lực được chọn. Chuyển đổi mô hình theo hướng xây dựng đô thị quốc tế với việc tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược cùng các cơ chế, chính sách vượt trội và trao quyền tự chủ lớn hơn… sẽ đảm bảo thành công cho Khu Kinh tế mở (KKTM) Chu Lai.

Thành công trong “khung cửa hẹp”

Con số 52 dự án được cấp phép đầu tư với tổng vốn đăng ký 900 triệu USD trong vòng 6 năm qua là kết quả không thể xứng tầm vóc với kỳ vọng của nhiều người về một KKTM đầu tiên của Việt Nam, thực chất cũng chỉ là một khu công nghiệp quy mô lớn. Ngoài ra, cũng mới có hơn 2 nghìn tỷ đồng đầu tư cho việc phát triển kết cấu hạ tầng và Cảng hàng không quốc tế Chu Lai mới chỉ hoạt động như một sân bay nội địa; Kỳ Hà chỉ là cảng biển nhỏ tiếp nhận tàu 5.000-7.000 tấn; chưa có các tuyến vận tải quốc tế thường xuyên; đường cao tốc Đà Nẵng - Chu Lai - Dung Quất chưa được xây dựng; các trục giao thông chính trong KKTM Chu lai chưa được đầu tư, chưa có hệ thống xử lý nước thải… 

Song, hầu hết các diễn giả, các nhà khoa học tham dự Hội thảo khoa học “KKTM Chu Lai - Thực tiễn xây dựng, phát triển và những vấn đề đặt ra” đánh giá đấy là thành công trước hàng loạt cơ chế tài chính không ổn định, thiếu nhất quán. Mặc dù, thể chế và các chính sách ưu đãi đầu tư còn quá nhiều bất cập, thiếu vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và một số quy chế và vấn đề liên quan khác… cũng đã kìm hãm sự phát triển của KKTM. “Bộ mặt Chu Lai đã hình thành. Đến cuối năm 2009, Quảng Nam trở thành địa phương có lượng vốn FDI đăng ký với 4,15 tỷ USD (chiếm 28,3% tổng vốn), vượt qua cả Bà Rịa-Vũng Tàu và Đồng Nai thì sự bứt phá đó có phần đóng góp quan trọng của KKTM Chu Lai” - GS-TS. Tạ Ngọc Tấn, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản nói. Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Đặng Huy Đông, cũng nhận định: “Những gì Chu Lai làm được là đáng khích lệ, dù cái đạt được vẫn chưa đúng mà ta muốn. Hai nghìn tỷ đồng từ trung ương và địa phương bỏ ra đã tạo tiền đề ban đầu cơ bản. Giải quyết 7 nghìn việc làm, tạo nên một đội ngũ công nhân có tay nghề thì quả là đáng tự hào”.

Chọn đường đi và mô hình động lực

Việc chọn con đường ngắn nhất và một mô hình động lực để cho Chu Lai phát triển là kỳ vọng lớn nhất của Quảng Nam tại cuộc hội thảo lần này. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lê Phước Thanh, Quảng Nam vẫn tiếp tục xây dựng KKTM Chu Lai theo mô hình kinh tế tổng hợp, lấy công nghiệp ô tô làm trung tâm. Thực hiện những dự án động lực (sản xuất ô tô, khu thương mại tự do theo thông lệ quốc tế và một khu đô thị tiêu chuẩn quốc tế). Cần có cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư thực sự thông thoáng, hấp dẫn, vượt trội và hưởng những quy chế đặc biệt cho các dự án hạ tầng cảng, sân bay, khu thương mại và “nhờ” Nhà nước đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng chiến lược. 

Bên cạnh đó, đã có nhiều đề xuất quan trọng nhân hội thảo khoa học này, như : chuyển đổi mô hình KKTM Chu Lai theo hướng xây dựng đô thị quốc tế; kiếm tìm và lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài, các thể chế hành chính và kinh tế cần thiết; chọn sản xuất ô tô, bất động sản du lịch cùng một cơ chế phân cấp, ủy quyền mạnh cho chính quyền địa phương,  tạo tiền đề cho việc trao quyền tự chủ lớn hơn cho KKTM. PGS,TS. Nguyễn Đình Tài, Giám đốc Trung tâm Đào tạo sau đại học (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) nói: “Cần tăng thêm quyền tự chủ cho địa phương. Điều này Chính phủ có thể điều chỉnh được. Cần có ưu đãi vượt trội cho nhà đầu tư. Chắc chắn phải thay đổi nhiều thứ, từ đất đai, chính sách, cơ sở hạ tầng. Nếu không thì cũng giống như nhiều khu khác thì mở để làm gì và làm sao cho nó phát triển?”.

Nhiều ý kiến thừa nhận rằng nếu cứ tiếp tục thể chế hành chính và kinh tế bất cập như hiện nay sẽ thu hút được ít và chỉ toàn là những nhà đầu tư không có đẳng cấp. Vốn nhà nước đầu tư vào đây thực sự không phát huy hiệu quả, thậm chí lãng phí. Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông nói: “Tất cả phải xuất phát từ nhà đầu tư. Cứ nhà quản lý nói mà không thấy nhà đầu tư cần gì thì có vẽ ra cơ chế thì cũng không thể thực hiện được”.

Nhiều đề xuất, kiến nghị cụ thể Hội thảo khoa học “Khu kinh tế mở Chu Lai - Thực tiễn xây dựng, phát triển và những vấn đề đặt ra” (do Tỉnh ủy Quảng Nam phối hợp với Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản và Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức ngày 18-12) đã đánh giá một cách khách quan mô hình thử nghiệm KKTM  Chu Lai; làm rõ những vấn đề còn gây tranh cãi, những vướng mắc về mặt cơ chế, chính sách để kịp thời  đề đạt những kiến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc tiếp tục hoàn thiện mô hình KKTM của Việt Nam. Phát biểu khai mạc, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Đức Hải cho rằng, xây dựng KKTM Chu Lai là chưa có tiền lệ ở Việt Nam, là việc mới và khó, đòi hỏi phải có tâm huyết, sáng tạo, mạnh dạn tạo cơ chế và cách làm mới. Vì vậy, Quảng Nam rất cần sự ủng hộ mạnh mẽ từ các bộ, ngành trung ương; hy vọng hội thảo đề xuất cơ chế, chính sách, mô hình phù hợp để phát triển… Có 25 báo cáo tham luận, nhiều ý kiến phát biểu tại hội thảo. Các nhà khoa học đầu ngành về lĩnh vực khu kinh tế tự do, các nhà hoạch định chính sách và nhiều nhà quản lý thực tiễn từ các khu kinh tế trên cả nước đã đánh giá KKTM Chu Lai dưới nhiều góc độ. Theo đó, kết quả thực tế đã khẳng định: những tư tưởng chỉ đạo của Bộ Chính trị về Đề án xây dựng KKTM Chu Lai là hoàn toàn đúng đắn, các dự án đầu tư đã góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế-xã hội, tạo ra nhiều việc làm, đóng góp cho ngân sách ngày càng gia tăng…, tạo động lực thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo tiền đề đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Quảng Nam. Song, cũng có quá nhiều khó khăn hạn chế, làm chậm tiến trình phát triển của Chu Lai do cơ chế tài chính không ổn định, thiếu nhất quán; thể chế và các chính sách ưu đãi đầu tư còn nhiều bất cập; thiếu vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng… Hội thảo cho rằng, phải có ít nhất những điều kiện để xây dựng KKTM Chu Lai : Quyết tâm chính trị đủ mạnh; hệ thống chính sách thuận lợi nhất; động lực đầu tư đủ mạnh và nguồn lực (vốn, tài nguyên, lao động) đủ lớn. Cần sớm chuyển đổi mô hình KKTM Chu Lai theo hướng xây dựng đô thị quốc tế, bằng cách tìm kiếm nhà đầu tư nước ngoài có đẳng cấp quốc tế tham gia liên doanh xây dựng đô thị quốc tế này; tìm các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài đề xuất các thể chế hành chính và kinh tế cần thiết…

TRỊNH DŨNG-Báo Quảng Nam